Hoe ontstaat trauma?

amygdalaDe mens heeft verschillende delen in zijn hersenen die verantwoordelijk zijn voor verschillende taken. De neo cortex is het deel waar ons vermogen tot praten en begripvorming ligt en is onderdeel van het lymbisch systeem, ook wel het zoogdierenbrein genoemd. Dit is het deel waar we ons bewust van zijn. Hier huizen alle bewuste gedachten zoals, ik ga nu boodschappen doen, ik moet op tijd weg, dat is een hond of ik kies voor deze baan. Het is dus ook het deel waar bewuste beslissingen worden genomen en de mogelijkheid tot plannen en vooruit denken ligt. 

Omdat we dit kunnen denken we vaak dat alles wat we doen en zijn voortkomt uit bewuste keuzes. De neocortex is echter slechts een klein deel van ons brein. Uit hersenonderzoek is gebleken dat een bewuste gedachte zo’n 7 seconden na de aanzet tot de handeling komt. Dus eerst is er een hersengebied dat al actief wordt (om je arm uit te strekken en je kopje thee te pakken) en daarna pas komt de gedachte (ik pak mijn kopje thee). Het brein doet dit (alsnog een gedachte formuleren) waarschijnlijk om een gevoel van controle te bewerkstelligen. Dat betekent dat veel van onze handelingen in eerste instantie onbewust zijn en dus uit een ander deel van onze hersenen voortkomen (denk maar aan het kopje dat uit de kast valt en dat je spontaan en snel vangt) en dat heet het reptielenbrein.

Ons vecht-vlucht-bevries mechanisme vindt zijn oorsprong in dat reptielenbrein. Dit is een rudimentair deel dat als eerste gevormd wordt en is reactief. Hier vandaan worden automatische handelingen gestuurd. Elk dier op aarde heeft dit dus ook de mens. Om te bepalen of iets levensbedreigend is, is er natuurlijk geen tijd om daar bewust over na te denken. Je ziet iets en voor een deel gaat de informatie van wat je waarneemt naar de neo cortex, maar voor een veel groot deel gaat dat naar het reptielenbrein en wel het deel wat de amygdala heet (zie afbeelding). Heel snel wordt de informatie vergeleken met eerdere informatie (ervaringen) en bepaald of het nodig is om te vechten, vluchten of bevriezen. Heeft je brein bepaald dat het onveilig is dan worden stresshormonen zoals cortisol en adrenaline aangemaakt, er wordt meer bloed naar je ledematen gepompt, je pupillen vergroten zich etc. Klaar om te vechten of te vluchten. Als dat niet mogelijk is blijft alleen bevriezen over.

Je hele lichaam is in staat van paraatheid. Tot zover is er nog niks ongezonds aan de hand, het is allemaal een natuurlijke reactie. De problemen beginnen bij dat we niet weten dat ons hele systeem zo reageert, er daardoor geen begrip voor hebben en het lichaam geen ruimte geven om de opgebouwde energie ook weer kwijt te kunnen als de situatie weer veilig is. Met het bewust denkende deel van ons brein nemen we een sensatie waar (ik moet huilen, ik ben bang, ik wil weglopen, ik ben woedend) maar kunnen die niet plaatsen en veroordelen die. Daardoor missen we de signalen in ons lichaam die aangeven hoe spanning weer weg kan vloeien (lopen, trillen, wiebelen, schudden, knijpen, rond kijken). Daardoor blijft de stress voortduren, zo ook de aanmaak van cortisol en adrenaline. Hierdoor kunnen allerlei klachten ontstaan. Hoe vroeger het trauma ontstaat, hoe groter de gevolgen. Het goede nieuws is dat door bewustwording van blokkerende gedachten en het vergroten van lichaamsbewustzijn je alsnog opgeslagen spanning kunt ontladen. Omdat feel good hormonen (zoals endorfine en dopamine) eindelijk hun kans krijgen ga je je weer goed voelen en omdat je hersenen niet alleen maar meer bezig zijn met kijken en vergelijken komt er weer ruimte weer ruimte en helderheid in je denken. En dan is trauma genezen.